Fijn stof

Wat is het?

Fijn stof is een verzamelnaam voor in de lucht zwevende deeltjes, die sterk kunnen verschillen in grootte, samenstelling en oorsprong. De samenstelling van fijn stof verschilt tussen plaatsen en in de tijd. In stedelijke of industriële omgevingen maken bijvoorbeeld verbrandingsaerosolen een relatief groot deel uit van fijn stof. Op het platteland zijn relatief veel organische bestanddelen aanwezig in het stof.


Hoe kleiner de stofdeeltjes, hoe dieper ze in de longen kunnen doordringen en hoe schadelijker ze zijn. In de stallen komen relatief veel deeltjes groter dan 10 µm voor. Deeltjes groter dan 10 µm zakken al na enkele tientallen meters naar de grond, waardoor de kans dat ze zich verder verspreiden in de omgeving klein is. Bij inademing komen ze niet verder dan de neus en de bovenste luchtwegen. Deeltjes kleiner dan 10 µm (PM10) blijven langer in de lucht zweven, verspreiden zich daardoor verder, en kunnen bovendien doordringen in de luchtwegen. De concentratie PM10 beschrijft het gewicht van alle deeltjes kleiner dan 10 µm in een volume (m3) lucht. PM2,5-deeltjes (deeltjes kleiner dan 2,5 µm) maken daar dus deel van uit. Deze zijn dus veel kleiner en relatief veel minder zwaar.

Hoe wordt fijn stof gevormd?

Er wordt ook onderscheid gemaakt tussen primair en secundair fijn stof. Primair fijn stof wordt direct door menselijk handelen of natuurlijke processen in de lucht gebracht. Gassen in de lucht kunnen ook met elkaar reageren en zo deeltjes vormen. Dit wordt secundair fijn stof genoemd en dit kan worden onderverdeeld in secundair anorganisch stof en secundair organisch stof. Secundair anorganisch fijn stof wordt vaak gevormd uit stikstofoxiden, zwavelige verbindingen en ammoniak.

Primair fijn stof uit de veehouderij bestaat o.a. uit opwaaiend en opdwarrelend stof, fecale deeltjes, huid- en verendeeltjes, biologische agentia en voedselbestanddelen, en zit vooral in de fractie PM2,5-PM10.
Secundair fijn stof uit de veehouderij is vaak het gevolg van ammoniakemissies (zie 1. Stikstof). Eens in de lucht vormt dit ammoniumzouten die als secundair fijn stof (PM 2,5) in de lucht aanwezig zijn.

Wat is de impact van fijn stof?

Fijn stof is bij inademing schadelijk voor de gezondheid. Men denkt dat de kleine stofdeeltjes ontstekingsreacties initiëren in het ademhalingsstelsel en zo de zuurstofopname verminderen. Dit is zowel voor de landbouwer als voor de dieren en omwonenden een probleem. Blootstelling aan fijn stof kan leiden tot ziekte en vroegtijdige sterfte.

De gezondheidsimpact wordt ingeschat met behulp van de Disability Adjusted Life Years (DALY’s) oftewel de potentieel verloren gezonde levensjaren. De Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) gebruikt deze maat om de ziektelast van populaties te begroten en onderling te vergelijken. Het aantal DALY’s is het aantal gezonde levensjaren dat een populatie potentieel verliest door een stressor, zoals de blootstelling aan een verontreinigende stof. Het is de som van de jaren verloren door sterfte en de jaren geleefd met ziektes, rekening houdend met de ernst en de duur ervan.

In 2023 gingen door blootstelling aan fijn stof potentieel 132 gezonde levensjaren per 10 000 persoonsjaren verloren in Vlaanderen. Fijn stof levert hiermee de grootste bijdrage aan de ziektelast door milieuverontreiniging in Vlaanderen. Vertaald naar de impact op de volledige levensduur, bij een gemiddelde levensverwachting van 83,2 jaar, betekent dit dat elke inwoner in Vlaanderen bij levenslange blootstelling aan de huidige fijn stofniveaus potentieel 1,1 gezonde levensjaren (DALY’s) verliest. Een gemiddelde Vlaming blijft dus 13 maanden minder lang gezond door blootstelling aan fijn stof.

Waar vind je meer info?

Scroll naar boven