Stikstof
Het behalen van de emissiereductiedoelstellingen is steeds mogelijk door de veestapel te verkleinen. Indien dat niet wenselijk is of wanneer de veestapel wordt uitgebreid, zullen emissiereducerende maatregelen moeten worden genomen. In Vlaanderen maken emissiereducerende maatregelen voor ammoniak deel uit van de vergunningsvoorwaarden van een melkveebedrijf. Het volstaat daarom niet om enkel een bepaalde emissiereducerende systematiek aan te vragen. De maatregelen moeten ook technisch en praktisch correct worden uitgevoerd voor de volledige duur van de vergunning en ze dienen toegepast te worden volgens alle voorwaarden die aan de maatregel zijn gekoppeld.
Deze voorwaarden zijn essentieel omdat ze mee bepalen of de voorziene emissiereductie effectief wordt gerealiseerd. Bij controles wordt nagegaan of een aangevraagde systematiek goed wordt toegepast. Deze modaliteiten staan omschreven in de maatregelbeschrijving. Naast de uitvoering wordt ook de controle van de maatregel hierin toegelicht zoals de documenten die nodig zijn om een juiste toepassing aan te tonen.
Daarnaast moeten de gekozen emissiereducerende maatregelen duidelijk worden opgenomen op het bedrijfsplan. Daarom moet ondubbelzinnig worden aangegeven:
- in welke stal(len) de maatregel wordt toegepast;
- welke delen van de stal onder de maatregel vallen;
- het aantal dierplaatsen waarop de maatregel van toepassing is.
Een duidelijke intekening voorkomt interpretatieverschillen tijdens vergunningverlening en controles.
Het aantal emissiereducerende maatregelen voor melkveebedrijven is vrij uitgebreid en kan worden samengevat in een aantal categorieën. Binnen elke (sub)categorie zijn er meerdere systemen en uitvoeringen beschikbaar. De uiteindelijke keuze hangt af van de stalinrichting van de bestaande stallen, de mogelijkheid of behoefte om te renoveren/vernieuwen, de bedrijfsvoering en de vergunde techniek, m.a.w. het is een bedrijfsspecifieke keuze op maat.
Beweiden
Beweiden is een erkende emissiereducerende maatregel omdat mest en urine over een groter oppervlak worden verspreid en minder lang in de stal aanwezig zijn. Hierdoor vermindert de ammoniakvorming in de stal.
Deze maatregel is opgesplitst voor de diergroepen melkkoeien ouder dan 2 jaar en het vrouwelijk jongvee jonger dan 2 jaar.
De reductie wordt toegekend in functie van een minimaal aantal weide-uren of dagen per jaar en het staltype : roostervloer / volle vloer / (gedeeltelijk) ingestrooide stallen.
Verder zijn er voorwaarden uitgewerkt omtrent:
- de bezetting van de stal of staldeel tijdens de weide-uren
- beschikbare huiskavel
- de aanwezigheid van mest in de mengmestkelder
- de registratie van de beweiding
Reinigen van de loopvloer
Een belangrijk deel van de ammoniakemissie ontstaat doordat mest en urine gedurende langere tijd vermengd op de loopvloer aanwezig blijven. Door de vloer frequent te reinigen wordt dit beperkt en daalt de emissie.
Hiervoor kan gebruik worden gemaakt van mestschuiven of mestrobots, al dan niet gecombineerd met water. Let wel dat watergebruik enkel mag met regenwater en dit een toename van het mestvolume veroorzaakt met extra opslag- en uitrijkosten tot gevolg.
Afhankelijk van de reinigingsfrequentie en al dan niet sproeien met regenwater, wordt een reductie van 10 tot 20 % toegekend.
Aandachtspunt bij mestschuiven of mestrobots is de oppervlakte van de met mest bevuilde vloer die max 5.5 m² per vergunde dierplaats mag bedragen. In deze oppervlakte telt elke vierkante meter mee waarover de koe vrij kan beschikken, dus zowel de loopgangen als de dwarsdoorsteken, die minimum één maal per dag handmatig moeten worden gereinigd. De voerstoep en de melkstal tellen niet mee. Voor de wachtruimte zijn er 4 voorwaarden. Deze telt niet mee als:
- deze is afgesloten tussen de melkbeurten én
- een dichte of emissiearme vloer heeft én
- schoongemaakt wordt na elke melkbeurt én
- er mag geen luchtstroom ontstaan in de onderliggende kelder.
Er dient een registratie te gebeuren van de frequentie en de duur van de reiniging en er moet een onderhoudscontract voor het systeem zijn.
Ook binnen deze categorie bestaan verschillende uitvoeringen en fabrikanten.
Luchtwassystemen
Luchtwassers verminderen de ammoniakuitstoot door de stallucht actief te behandelen voordat deze de stal verlaat.
Als maatregel komen chemische luchtwassers in aanmerking voor zowel natuurlijk geventileerde stallen als stallen met mechanische ventilatie. Voor deze laatste kan ook geopteerd worden voor een biologische luchtwasser. Echter, de maatregel is slechts toegelaten vanaf 120 melk- en kalfkoeien per stal.
Binnen de melkveehouderij is naast de luchtwasser recent ook de toepassing van Lely Sphere als maatregel erkend, waarbij ammoniak uit de lucht boven de mestkelder en net boven de roostervloer chemisch wordt afgevangen met zwavelzuur of salpeterzuur en omgevormd tot een vloeibare stikstofmeststof als circulair product. Daarnaast worden mineraalstromen gescheiden door aanpassing van de roostervloer met inox inzetstukken en het gebruik van een mestzuigrobot in combinatie met water. Hierdoor wordt een hoge ammoniakreductie bereikt maar er staat een stevige investerings- en operationele kost tegenover.
Bij luchtwassers zijn de gebruiksvoorwaarden bijzonder belangrijk. Daarbij horen onder meer de registratie van de lucht- en stalparameters, het filterpakket, druppelvanger, spuiregeling, zuurdosering en -tank, … Aan deze eisen moet de gebruiker permanent voldoen.
Emissiearme of PAS-vloeren
Emissiearme vloeren beperken het contact tussen mest en urine of zorgen ervoor dat mest sneller uit de stal wordt verwijderd. Elk vloertype heeft een eigen maatregelbeschrijving met de specifieke voorwaarden. De vloersystemen worden steeds gecombineerd met een mestschuif of mestrobot. De maatregelbeschrijving vermeld doorgaans ook de reinigingsfrequentie voor elk vloertype, de algemene voorwaarden, de densiteit van de dieren, …
Een praktische vraag die vaak opduikt is de uitvoering van de dwarsgangen en de externe mestopslag of uitvoering van de mestafstorten.
Afhankelijk van de uitvoering van een bepaalde emissiearme vloer, komt deze al dan niet in aanmerking voor renovatie van bestaande loopvloeren.
De emissiearme vloeren kunnen worden opgedeeld in 3 categorieën: roostervloeren, dichte of geprofileerde vloeren en vloeren met een giergoot.
Roostervloeren
Bij emissiearme roostervloeren wordt de urine in combinatie met de mestschuif of -robot versneld door de roosters afgevoerd waardoor de emissievorming afneemt.
Op de markt zijn een tiental varianten beschikbaar in verschillende uitvoeringen nl. rubber of beton. Varianten met kleppen verhinderen daarbovenop kelderemissie.
Een specifieke aandachtspunt bij dit type vloeren is de aanwezigheid van dwarsgangen of doorsteken. Deze dienen met eenzelfde vloer te worden uitgerust. Indien de doorsteken niet bereikbaar zijn voor mestrobot of -schuif geldt de verplichting om deze minimaal één maal per dag handmatig te reinigen. De wachtruimte moet eveneens op dezelfde manier worden uitgerust, mag enkel toegankelijk zijn tijdens de melkbeurt en moet gereinigd worden na elke melkbeurt.
Dichte of geprofileerde vloeren
Deze vloeren voeren urine gecontroleerd af en beperken de vermenging van mest en urine.
Een handvol verschillende uitvoeringen in rubbermatten of betonplaten geven een reductie tot 25 %. De vloer kan worden gecombineerd met een mestschuif met vingers, met perforaties voor urine of gleuven met mestafstort.
Vloeren met giergoot
Bij vloeren met een giergoot worden urine en mest zo snel mogelijk van elkaar gescheiden via een afzonderlijke afvoer in het midden of aan de zijkant. Een beperkt aantal varianten geven een reductie tot 25 %. Er zijn vlakke of licht hellende uitvoeringen, afhankelijk van de plaatsing van de giergoot mogelijks in V-vorm. Zowel beton als rubber wordt toegepast. De mestafstort op het einde van de loopgang gaat naar een gesloten afstort of een externe mestopslag.
Bij dichte vloeren of vloeren met een giergoot, kan de mestschuif niet in de dwarsgangen of de wachtruimte. Het is zowel toegestaan om eenzelfde vloer te leggen als een andere emissiearme vloer met hetzelfde reductiepercentage. In beide gevallen is éénmaal per dag handmatig reinigen verplicht. Belangrijk is wel dat er géén schoorsteeneffect mag optreden.
Cowtoilet
Het CowToilet is een relatief nieuwe techniek waarbij urine rechtstreeks bij de koe wordt opgevangen voordat deze op de vloer terechtkomt. Dit levert reducties op tot 35%. Hierdoor wordt het contact tussen mest en urine sterk beperkt, wat leidt tot een aanzienlijke vermindering van de ammoniakvorming. Er worden bijgevolg 2 meststromen gerealiseerd : drijfmest en urine.
De techniek is erkend voor melk- en kalfkoeien ouder dan 2 jaar. Eén koetoilet kan door maximum 25 koeien gebruikt worden. Het maakt deel uit van een doorloopkrachtvoerbox en is dus niet los in de stal te plaatsen. Het aantal bezoeken per koe moet continu worden geregistreerd zodat kan aangetoond worden dat er minimaal 5 keer per dag een succesvol bezoek plaatsvond.
Waar vind je meer info?
- Stikstofdecreet: rundvee
(Agentschap Landbouw en Zeevisserij)
Maatregelen
melk- en kalfkoeien ouder dan 2 jaar
| Systeem | Omschrijving stalsysteem | NH3 (kg/dp/jaar) | Geur (ouE/dier/s) | PM10 (kg/dier/jaar) | PM2,5 (kg/dier/jaar) | CH4 (kg/dier/jaar) | Fiche |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| grupstal met drijfmest, emitterend oppervlak van grup en kelder max. 1,2 m² per koe | 5,7 | niet vastgesteld | 0,081 | 0,0224 | 126,88 | ||
| overige huisvestingssystemen permanent opstallen | 13 | niet vastgesteld | 0,148 | 0,0406 | 126,88 | ||
| AEA- R-1.1 | Lely Sphere – Natuurlijk geventileerde ligboxenstal met een roostervloer voorzien van separatiestrips met urineafvoergaatjes in de roosterspleten, frequent bevochtigen en schoonzuigen van de vloer door een mestverzamelrobot en een mechanische kelderluchtafzuiging met een chemisch luchtwassysteem | 3,0 | 126,88 | Meer info | |||
| PAS R-1.1 | Beweiden in groep | – 5 tot 26% | 126,88 | Meer info | |||
| PAS R-1.2 | Loopvloer reinigen met mestschuif of mestrobot | – 10 tot 15% | 126,88 | Meer info | |||
| PAS R-1.3 | Loopvloer reinigen met mestschuif of mestrobot en water | – 15 tot 20% | 126,88 | Meer info | |||
| PAS R-1.4 | Scheiden van vaste mest en urine onder de rooster gecombineerd met het reinigen van de roostervloer door middel van een mestrobot of mestschuif en sproeisysteem | – 20% | 126,88 | ||||
| PAS R-1.5 | Combi profiel- en roostervloer voorzien van mestschuif en sproeisysteem | – 25% | 126,88 | ||||
| PAS R-1.6 | Roostervloer voorzien van cassettes in de roosterspleten en reinigen met mestschuif of mestrobot | – 25% | 126,88 | Meer info | |||
| PAS R-1.7 | Chemische luchtwasser in een natuurlijke geventileerde stal OPGELET! Deze techniek is nog in ontwikkeling en mag slechts worden toegepast, onder de strikte voorwaarden die in de fiche staan | – 45% | 126,88 | ||||
| PAS R-1.8 | Biologische luchtwasser in een mechanisch geventileerde stal OPGELET! Deze techniek is nog in ontwikkeling en mag slechts worden toegepast, onder de strikte voorwaarden die in de fiche staan | – 45% | 126,88 | ||||
| PAS R-1.9 | Hellende V-vormige vloer met centrale giergoot en voorzien van geprofileerde rubber matten en mestschuif | – 25% | 126,88 | Meer info | |||
| PAS R-1.10 | Roostervloer voorzien van een bolle thermoplastische rubber toplaag en met mestschuif of mestrobot | – 25% | 126,88 | ||||
| PAS R-1.12 | Vloer voorzien van perforaties en hellende profilering en mestschuif | – 25% | 126,88 | ||||
| PAS R-1.13 | Geprofileerde vlakke vloer met hellende sleuven, regelmatige mestafstorten voorzien van hangende afdichtflappen met mestschuif of mestrobot | – 25% | 126,88 | Meer info | |||
| PAS R-1.14 | V-vormige vloer van geprofileerde vloerelementen in combinatie met een gierafvoerbuis en met mestschuif | – 25% | 126,88 | ||||
| PAS R-1.15 | Roostervloer met hellende groeven of hellend gelegd voorzien van afdichtkleppen in de roosterspleten met mestschuif of mestrobot en water | – 30% | 126,88 | ||||
| PAS R-1.16 | Geprofileerde vloerplaten met sterk hellende langsgleuven met urineafvoergat en hellende dwarsgroeven aaneengesloten gelegd of gescheiden door mestafstorten voorzien van emissiereductiekleppen met mestschuif | – 25% | 126,88 | ||||
| PAS R-1.17 | Roostervloer voorzien van rubber matten en composiet nokken met een hellend profiel, kunststofcassettes in de roosterspleten met mestschuif of mestrobot | – 25% | 126,88 | ||||
| PAS R-1.18 | Geprofileerde vlakke vloer met hellende sleuven, regelmatige mestafstorten voorzien van emissiereductiekleppen en een mestschuif of mestrobot | – 25% | 126,88 | ||||
| PAS R-1.19 | Geprofileerde hellende vloer met holtes voor gieropvang en gierafvoer aan de zijkant met mestschuif | – 25% | 126,88 | ||||
| PAS R-1.20 | Chemisch luchtwassysteem in een mechanisch geventileerde stal OPGELET! Deze techniek is nog in ontwikkeling en mag slechts worden toegepast, onder de strikte voorwaarden die in de fiche staan | – 45% | 126,88 | ||||
| PAS R-1.21 | V-vormige vloer van geprofileerde vloerelementen in combinatie met een gierafvoerbuis en met mestschuif | – 25% | 126,88 | ||||
| PAS R-1.22 | Roostervloer met inleg-roosterbalken met een hellend profiel, voorzien van afsluitflappen in de roosterspleten en met mestschuif of mestrobot | – 25% | 126,88 | ||||
| PAS R-1.23 | Roostervloer voorzien van rubber matten en composiet nokken met een hellend profiel en met mestschuif of mestrobot | – 20% | 126,88 | Meer info | |||
| PAS R-1.24 | Dichte vloer voorzien van rubber matten en composiet of beton nokken met een hellend profiel en met mestschuif | – 25% | 126,88 | ||||
| PAS R-1.25 | Roostervloer voorzien van rubber elementen en kleppen in de roosterspleten en reinigen met mestschuif of mestrobot | – 25% | 126,88 | ||||
| PAS R-1.26 | Dichte vloer voorzien van rubbermatten en groeven met een hellend profiel en met mestschuif | – 25% | 126,88 | ||||
| PAS R-1.27 | Dichte geprofileerde systeemvloer voorzien van sleuven en rubberpaden met een beperkt roosteroppervlak voorzien van bolle kunststofprofielen en met mestschuif | – 25% | 126,88 | ||||
| R-1.28 | Beweiden in groep in gedeeltelijk ingestrooide stallen | – 5 tot 11% | 126,88 | ||||
| R-1.29 | Cowtoilet – urine-opvangstation | – 35% | 126,88 |
vrouwelijk jongvee tot 2 jaar
| Systeem | Omschrijving stalsysteem | NH3 (kg/dp/jaar) | Geur (ouE/dier/s) | PM10 (kg/dier/jaar) | PM2,5 (kg/dier/jaar) | CH4 (kg/dier/jaar) | Fiche |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| overige huisvestingssystemen | 4,4 | niet vastgesteld | 0,038 | 0,0104 | 34,82-52,21 | ||
| PAS R-3.1a | Beweiden in groep | – 5 tot 26% | 34,82-52,21 | Meer info | |||
| PAS R-3.1c | Beweiden in combinatie met leegstand in rundveestallen met roostervloer | – 15 tot 45% | 34,82-52,21 | Meer info | |||
| PAS R-3.1d | Beweiden in combinatie met leegstand in ingestrooide rundveestallen | – 15 tot 45% | 34,82-52,21 | Meer info |